Minggu, 17 Januari 2016

SULUK GEDHONG

www.alangalangkumitir.wordpress.com
oleh : Mas Kumitir 1
www.alangalangkumitir.wordpress.com
oleh : Mas Kumitir


Mijil
1
Sesungguhnya tidaklah ada yang tahu
Bahwa umpamanya Ia bersemayam di gedung itu
Tapi diketahuiNya ia yang tahu
Serta bagaimana segala mahluk berperilaku
Sungguh sebelum terjadi
Ia telah mengerti
2
Ketahuilah Sebelum segalanya terjadi
Ketika jagad kosong tanpa isi
Bahkan sebelum awang-uwung itu sendiri
Yang ada hanya Tuhan Sang Maha Widi
Hanya Ia pula yang mengetahui
Zat Mahaluhur dan Suci
3
Maka dibikinNya semua mahkluk ini
Agar ada yang mengenali
Diciptakannya jagat semesta
Dengan hanya satu sabda
Segalanya mengada seketika :
"Kun"
4
Sempurna tak ada kekurangan
Karena Tuhan yang menciptakan
Ia berkuasa karena DiriNya sendiri
Tanpa kesalahan sama sekali
Demikianlah tatkala semua terjadi
Bertahap menjadi dan menjadi
5
Maka bersabdalah Ia
Kenapa segenap alam yang dijadikanNya nyata
"Sungguh tak Kujadikan Jin dan manusia
Kecuali untuk satu:
Menyembah kepadaKu"
6
Menyembah untuk melihat
Dengan cara memandang yang khas
Menyembah seperti berkaca dalam cermin
Berjuang menemukan rupa yang hakiki
Karena yang diperlihatkan oleh kaca
Tidaklah sejati
9
www.alangalangkumitir.wordpress.com
oleh : Mas Kumitir 2
www.alangalangkumitir.wordpress.com
oleh : Mas Kumitir
Ketika engkau menyembah memuji
Tajamkan penglihatan
Kepada yang menggerakan sembahyang
Yakni Allah sejati
Kau sembah Ia dengan pasti
Tidak setengah hati
10
Menatap ini dan menatap itu
Sampai pula segala sesuatu
Tak ada yang kosong olehNya
Ia meliputi dan memenuhi apa saja
Bahkan ZatNya tampak
Bagi setiap mata yang waspada
11
Lainnya tiada, kecuali yang terlihat
Apabila sudah arif makrifat
Namun jika rabun oleh segala rupa
Yang tampak itu hakiki disangkanya
Lantaran tak tahu ajaran yang benar
Bingung yang terlihat dan terdengar
12
Tak bingung kalau tahu yang sejati
Bagi yang ingin melihatnya
Sirnakan segala rupa
Yakni dinding yang menutupi batin mata
Kalau sudah tercapai ia
Itulah makrifat namanya
13
Menempuh jalan, mencari
WajahNya yang kelihatan
Demikian engkau tahu menemukan Tuhan
Demikian engkau menempuh jalan
Yang sejak sediakala disediakan
14
Kalau dipandang tiada. Ia tiada
Maka jangan ragukan tempatNya
Kalau dipandang tiada, Ia tiada selamanya
Dari awal hingga akhir
Tak ada yang mengerti
Karena itulah dicari
15
Kalau dipandang ada, Ia ada, anakku
Hendaklah engkau waspada menatapNya
Lantaran tak ada lagi selain Ia
Tinggal bagai sepi
Satu wujud Abadi
www.alangalangkumitir.wordpress.com
oleh : Mas Kumitir 3
www.alangalangkumitir.wordpress.com

oleh : Mas Kumitir

SERAT WULANG REH GAMBUH

PUPUH III
G A M B U H
01
Sekar gambuh ping catur, kang cinatur polah kang kalantur, tanpa tutur katula-tula katali, kadaluwarsa katutuh, katuruh pan dadi awon.
Sekar gambuh pola yang keempat,  yang menjadi bahan perbincangan adalah perlaku yang nglantur ,tidak dituturi menjadi jadi, semakin lama semakin salah, hal ini akan berakibat buruk.

02
Aja nganti kabanjur, barang polah ingkang nora jujur, yen kebanjur sayekti kojur tan becik, becik ngupayaa iku, pitutur ingkang sayektos.
Jangan sampai kau terlanjur dengan tingkah polah yang tidak jujur, jika sudah telanjur akan mecelakakan, dan hal itu tidak baik. Oleh karena itu, berusahalah ajaran yang sejati.
03
Tutur bener puniku, sayektine apantes tiniru, nadyan metu saking wong sudra papeki, lamun becik nggone muruk, iku pantes sira anggo.
Ajaran yang benar itu patut kau ikuti, meskipun berasal dari orang yang rendah derajatnya, namun jika baik dalam mengajarkan, maka ia pantas kau terima.
04
Ana pocapanipun, adiguna adigang adigung, pan adigang kidang adigung pan esthi, adiguna ula iku, telu pisan mati sampyoh.
Ada kiasa yang berbunyi adiguna, adigang, adigung, adigang kiasan kijang, adigung kiasan gajah, dan adiguna kiasan ular. Ketiganya mati bersamaan.
05
Si kidang ambegipun, angandelaken kebat lumpatipun, pan si gajah angandelken gung ainggil, ula ngandelaken iku, mandine kalamun nyakot.
Tabiat si kijang adalah menyombongkan kecepatannya berlari, si gajah menyombongkan tubuhnya yang tinggi besar, sedangkan si ular menyombongkan bisaya yang ganas bila menggigit.
06
Iku upamanipun, aja ngandelaken sira iku, suteng nata iya sapa kumawani, iku ambeke wong digung, ing wasana dadi asor.
Itu semua hanya perumpamaan, janganlah kau menyombongkan diri karena putra raja sehingga merasa tidak mungkin ada yang berani, itu tabiat yang adiganng, ujung-ujungnya merendahkanmu.

07
Adiguna puniku, ngandelaken kapinteranipun, samubarang kabisan dipundheweki, sapa bisa kaya ingsun, togging prana nora enjoh.
Watak adiguna adalah menyombongakan kepandaiannya, seluruh kepandaian adalah miliknya. Siapa yang bisa seperti aku, padahal akhirnya tidak sanggup.
08
Ambek adigang iku, angungasaken ing kasuranipun, para tantang candhala anyenyampahi, tinemenan nora pecus, satemah dadi geguyon.
Tabiat orang adigung adalah menyombongkan keperkasaan dan keberaniannya, semuanya ditantang berkelahi, bengis, dan suka mencela. Tetapi jika benar-benar dihadapi, ia tak akan melawan, bahkan jadi bahan tertawaan.

09
Ing wong urip puniku, aja nganggo ambek kang tetelu, anganggowa rereh ririh ngati-ati, den kawangwang barang laku, kang waskitha solahing wong.
Dalam kehidupan, jangan kau kedepankan tiga tabiat tersebut, berlakulah sabar, pelan, dan hati-hati. Perhatikan segala tingkah laku, waspadai segala perilaku orang lain.
10
Dene tetelu iku, si kidang suka ing panitipun, pan si gajah alena patinireki, si ula ing patinipun, ngandelaken upase mandos.
Dari ketiganya itu, si kijang mati karena kegembiraannya, gajah mati karena keteledorannya, sedangkan ular mati karena keganasan bisanya.
11
Tetelu nora patut, yen tiniru mapan dadi luput, titikane wong anom kurang wewadi, bungah akeh wong kang nggunggung, wekasane kajalomprong.
Ketiganya tidak patut kau tiru, kalau kau tiru akibatnya akan buruk. Ciri-ciri pemuda adalah tidak dapat menyimpan rahasia , senang bia banyak yang menyanjung yang akhirnya menjerumuskan.
12
Yen wong anom iku, kakehan panggunggung, dadi kumprung, pengung bingung wekasane pan anggoling, yen ginunggung muncu-muncu, kaya wudun meh mencothot.
Jika pemuda terlalu banyak sanjungan, maka ia menjadi tolol, tuli, dan bingung, akhirnya mudah diombang-ambingkan, jika sedang dimuji, maka monyong seperti bisul yang hampir meletus
13
Dene kang padha nggunggung, pan sepele iku pamrihipun, mung warege wadhuk kalimising lathi, lan telese gondhangipun, reruba alaning uwong.
Adapun yang senang menyanjung sangat sederhana keinginannya, yaitu kenyang perut, basah lidah dan tenggorokan dengan menjual keburukan orang lain.
14
Amrih pareke iku, yen wus kanggep nuli gawe umuk, pan wong akeh sayektine padha wedi, tan wurung tanpa pisungsung, adol sanggup sakehing wong.
Supaya dekat (dengan atasan). Jika sudah terpakai kemudian membuat ulah dengan membuat orag menjadi takut sehingga ia menerima upeti dari hasil menjual kemampuan orang lain.
15
Yen wong mangkono iku, nora pantes cedhak lan wong agung, nora wurung anuntun panggawe juti, nanging ana pantesipun, wong mangkono didhedheplok.
Orang seperti itu tidak pantas untuk berdekata dengan pembesar karena dapat mendorong untuk berbuat jahat. Meskipun begitu tetap ada kepantasannya, yaitu ditumbuk.
16
Aja kakehan sanggup, durung weruh tuture agupruk, tutur nempil panganggepe wruh pribadi, pangrasane keh kang nggunggung, kang wus weruh amalengos.
Jangan terlalu merasa tahu banyak. Belum melihat dengan mata kepala sendiri tetapi banyak berbicara, bahkan hanya dengan mendengar seolah-olah mengetahui sendiri. Dikiranya banyak yang menyanjung, padahal yang mengetahuinya akan memalingkan muka.
17
Aja nganggo sireku, kalakuwan kang mangkono iku, nora wurung cinirenen den titeni, mring pawong sanak sadulur, nora nana kang pitados.

Oleh karena itu, Nak. Jangan kau bersikap seperti itu karena pasti akan mencadi catatan dalam hati sanak saudara. Mereka tidak akan percaya lagi kepadamu.
Diposkan oleh Evita Putri di 03.23 Kirimkan Ini lewat Email BlogThis!

http://trikusumaayu.blogspot.co.id/2014/01/serat-wulang-reh-gambuh.html

SERAT PURWAKA

www.alangalangkumitir.wordpress.com
Oleh : Mas Kumitir 1
www.alangalangkumitir.wordpress.com
Oleh : Mas Kumitir


Manawi kita gagas-gagas, lampahing ngagesang punika kenging winastan
karoban dening panyêluding wisaya. Boten rumiyin, boten sapunika, boten
rampung-rampung, tansah sami cocongkrahan, labêt sami rêbat lêrês dhatêng
gagandhulan tuwin tekadipun piyambak-piyambak.
Wisaya punika wontên ingkang gampil kasumuruban, lan wontên ingkang botên
gampil anggenipun nyumêrêbi. Wisaning sawêr botên sanes namung dumunung
wontên ing untu, lan panyêmburipun. Wisaning kalabang lan kalajêngking
wonten ing êntupipun. Ananging ing samangke, lah dumunung wontên ing
pundi, menggah wisaning sadaya s^erat-sêrat piwulang, ingkang sampun
sumebar dados wawaosianing ngakathah? Punika botên sanes kajawi dumunung
wontên ing pangertosan kita pribadi.
Kados pundi ing jagad, kawontênan panggêlaring piwulang ingkang sami
kasêbut ing sêrat-sêrat, punapa inggih wontên pigunanipun ingkang langkung
agêng tumrap ing gêsang kita, murih tata têntrêm lan karaharjan? Lha punika
nyumanggakakên, amargi piwulang kasêbut ing dalêm sêrat-sêrat wau, sagêd
nuwuhakên pangertosan warni kalih, sapisan: pengêrtosan ingkang ngênggeni
wontên ing sasananing kalêrêsan. Dene ingkang kaping kalih: pangertosan
ingkang ngênggeni wontên ing panasaran.
Manawi kita sagêd mangêrtos nampeni suraosing piwulang wau, punika kados
dene kita manggih usada ingkang sampun sumêrêb abên-abênan lan
tumanjanipun. Manawi makatên sampun tamtu kita sagêd manggih kawilujêngan
lan kemulyan. Kosokwangsulipun pangertosan kita ingkang saking sêrêp
panampinipun, punika kados dene kita manggih usada ingkang abên-abênan
www.alangalangkumitir.wordpress.com
Oleh : Mas Kumitir 2
www.alangalangkumitir.wordpress.com
Oleh : Mas Kumitir
tuwin tumanjanipun dereng kita sumêrêbi. Ingkang makatên punika sagêd ugi
andadosakên ing wisaya. Langkung-langkung yen pangêrtosan ingkang sêling
sêrêp panampinipun wau, lajêng katularakên ing ngasanes, sarana lesan utawi
sarana sêrat-sêrat, sampun tamtu badhe langkung agêng ing wisayanipun.
Kasêbut ing sêrat Paniti Sastra bab 10 ungêlipun makatên: ingkang dados
wisaning tiyang nêdha punika bilih kirang telatos pamamahing têtêdhan, yen
botên lêmbut ingkang dipun têdha yêkti dados sêsakit. Mênggah pikajênganipun
makatên: têmbung: tiyang nêdha, mangêrtosipun nêdha kawruh. Pamamahing
têtêdhan: pikajênganipun: panyuraosing kawruh. Mênggah gamblangipun
makatên: tiyang ngudi kawruh punika kêdah telatos panyuraosipun, murih
mangêrtos ing lair batos. Sêbab yen botên makatên, kawruh ingkang sajatosipun
langkung miraos tumrap raosing manah, botên siwah kadidena raosing madu
pinasthika, têmah lajêng malik garêmbyang dados raos pait asêngak kadidene
tuwak sajêng ingkang angêndêmi, ing wusana lajêng andadosaên wisaning jiwa
raga.
Kuwontênan ingkang makatên wau, sanyatanipun botên nama aneh, yen kita
kajlungupa ing jurang panasaran. Sabab miturut panggêlaring sadaya sêrat-sêrat
piwulang, punika prasasat mbotên wontên têmbung ingkang ukaranipun kadamêl
prasojo, nanging wontên têmbung paribasan, pasemon, pralambang, tuwin
pralampita. Dados prasasat kita sami kinen ambatang adêging cacangkriman.
Dene mênggah pikajênganipun: Sapisan perlu kangge ngadegakên tuwin
ngluhurakên. Kaping kalihipun pêrlu kangge dhadhasaring pamarsudi tumrap
para siswa, supados tansah sami anandangakên kalimpadan alusing pambudi.
Mila siswa ingkang kirang lantip, inggih botên sagêd nampeni piwulang wau..
Wontênipun sêrat ingkang kadhapur paribasan, pralampita, pasemon, tuwin
pralambang upaminipun sêrat Maha Bharata. Sêrat Maha Bharata punika sêrat
ingkang isi sawarnaning sadaya kawruh, kadosta kawruh kasukman, kawruh
kadewan, kawruh kamanungsan, lan sanes-sanesipun. Sêrat Maha Bharata punika
kaprinci dados pintên-pintên parwa, utawi perangan, utawi bageyan. Parwa isi
pintên-pintên sloka.
Sarehning makaten kawontênanipun, dados manawi kita badhe nyuraos piwulang
ingkang kasêbut ing Maha Bharata wau, kita kêdah ngengêti parwa lan
slokanipun, yen botên makatên têmtu badhe klintu panyuraosipun. Jalaran
têmbung satunggal kemawon umpami Krêsna, punika anggadhahi têgês pintênpintên
kemawon kadosta cêmêng, toya, pikir, rahsa, gêsang, lan sasaminipun
miturut parwa lan slokanipun.
www.alangalangkumitir.wordpress.com
Oleh : Mas Kumitir 3
www.alangalangkumitir.wordpress.com
Oleh : Mas Kumitir
Piwulang kasêbut ing ngandhap punika nyimpên wêwados ingkang kadhapur
kalimpadaning basa ingkang pikajênganipun asung piwulang dhatêng kita, yen
sadaya pandamêl punika sayogi katindakna kanthi papadhanging angên-angên.
Mênggah piwulang wau, kula udhari makatên:
1. Aja ngandêl pituturing wong, mênggah pikajênganipun: kita sampun ngandêl
dhatêng pituturing tiyang ingkang botên kasêksen tuwin ingkang botên
miturut dhatêng gumêlaring akal ingkang sampun sah dening para sarjana,
sarta ingkang botên sagêd kasêksen dening papadhanging nalar.
2. Aja ngandêl marang wirayat kuna, amarga saka lawase, pikajênganipun
têmbung: lawase = luwas = lawas = suwe = têbih = mêmêt = lêbêt, suraosipun
punika sagêdipun kita ngandêl, inggih manawi kita sampun sagêd njajagi
maksuding wirayat wau.
.
3. Aja ngandêl pawarta, sabab akeh wong ngandhakake, pikajênganipun sampun
ngandêl pawartosipun tiyang ingkang sampun misuwur, cidra, sanadyan
maneka warni kasagahanipun prayogi botên kapaelu.
4. Aja ngandêl thok waton saka layang karangane wong wicaksana ing jaman
kuna. Pikajênganipun sampun ngantos ngandêl kemawon dhatêng sadaya
sêrat-sêrat: kina. Awit sêrat-sêrat wau upami mungêla abrit sagêd ugi
maksudipun cêmêng. Inggih sêrat ingkang makatên punika ingkang kêdah
kita jingglêng maksud suraosipun. Sêbab kados atur kula ing ngajêng, yen
sadaya sêrat piwulang, punika sami dhinapur pralampita, dene badharing
pralampita wau muhung saking pangêrtosan kita pribadi.
5. Aja ngandêl marang gurumu lan para pandhita, amarga saka kuwasane:
pikajênganipun: mrayitnani dhatêng pratingkahing para ingkang ngakên
dados guru ingkang mawi papacak: kudu manut miturut, lan kudu asih trêsna
marang gurumu lan marang pandhuwuranmu sabab dhudhuwuranmu, iku
dadi wakile kang maha kuwasa. Lah inggih makatên wau manawi botên kita
prayitnani, têmah sagêd ugi dhumawah ing kasangsaran. Dene sanyatanipun
ingkang wajib asih trêsna punika ratu tumrap ing kawula, bapa biyung tumrap
ing anak, guru tumrap murid. Yen sanyata asih trêsna trus ing lahir batos
sampun tamtu kawula murid sami amangsul sih katrêsnan ingkang botên
mawi pinarintah.
www.alangalangkumitir.wordpress.com
Oleh : Mas Kumitir 4
www.alangalangkumitir.wordpress.com
Oleh : Mas Kumitir
Yen kita sagêd ngugêmi piwulang nêm prakawis inggih ing ngriku punika
ênggening kasunyatan, mangêrtosipun: Têtêping ulah kawruh punika, yen sagêd
kanyatahan wontên pikantukipun ingkang langkung agêng ing bab: Karaharjan,
Kamulyan, tuwin Katêntrêman.
…Manawi badhe maos buku punika kêdah sampun suci lahir batin,
mangêrtosipun salêbêting nampi wêjangan ing dalêm buku punika kêdah kanthi
panggalih ingkang têntrêm, suci, têliti, wêning. Botên kenging grusa-grusu,
srakah, rêgêd ing pikir. Sadaya punika namung murih kasêmbadaning sêdya

ingkang utami, awit botên klentu anggenipun nampi suraosing buku punika.